گفتگویی با محمدرضا رسول زاده

بافت تاریخی بافت فرسوده نیست!

تاریخ انتشار : ۱۴:۲۴ ۱۱-۰۲-۱۳۹۷

شهردار باید شفاف سازی کند تا جایگاه عمل هرکسی مشخص باشد و سوتفاهم ایجاد نشود و ابهامات رفع شوند.... چیزی بعنوان بافت فرسوده نداریم این یک اشتباه بزرگ است. بازار تبریز و بافت قدیمی شهر جز بافت فرسوده نیستند. بافتهای تاریخی شهر باید زیر نظر متخصصان مرمت و آگاه به شیمی مرمت و احیا شوند. وی در ادامه گفت: یک سری مسائل در خصوص افزایش تراکم محله ها و تغییرات در بافت های شهری هست که جز مصادیق تجاوز به حقوق شهروندان است و متخصصان و اصحاب رسانه باید در سرانه های زیستی و چند و چون آن تعمق کرده و شفاف سازی کنند تا شهروندان حدود حقوق خود را دانسته و از شهرداری ها مطالبه کنند تا در سایه برخی ناآگاهی ها، آرامش و حقوق شهروندان مورد تعدی قرار نگیرد.

تبریز امروز:

 

 به نقل از سازه خبر ؛ مهندس محمد رضا رسول زاده استاد دانشگاه تبریز و از معماران برجسته کشور و تبریز و در خصوص علاقه اش به رشته معماری، تاریخ معماری، تبریز و مسائل آن، ابلاغیه های وزیر راه و شهرسازی و … به بیان نظرات و دیدگاه های خود پرداخت.

اشاره:

محمد رضا رسولزاده باغمیشه ٢٩ مهر ماه ١٣٣٧در تبریز متولد شد. تحصیلات ابتدایی را تا کلاس چهارم در دبستان تمدن و بعد از آن در مدرسه دکتر محسنی(آیت الله کاشانی کنونی) وسپس از کلاس هفتم در دبیرستان منصور(آیت الله طالقانی کنونی) ادامه داد.

وی که مشمول معافیت سربازی شده بود در ٢٦تیرماه سال١٣٥٨در اولین کنکور پس از انقلاب اسلامی در ایران و در مرداد ماه همان سال در آزمون ورودی دانشکده معماری در کشور ترکیه نیز شرکت کرد. در ایران در رشته فیزیک دانشگاه تبریز و در ترکیه در رشته معماری پذیرفته شد و بنابه علاقه خویش در رشته معماری در ترکیه مشغول به ادامه تحصیل شد.

مهندس محمدرضا رسول زاده در سال ١٣٦٦ با مدرک فوق لیسانس مهندسی معماری به ایران بازگشت و به فعالیت و تدریس در این کشور پرداخت.

وی به مدت ۳ ساعت مهمان هیئت تحریریه پایگاه خبری سازه پرس بود و به سوالات خبرنگاران این رسانه تخصصی حوزه راه و ساختمان شمالغرب کشور پاسخ داد. گفتگو با این معمار باسابقه و برجسته کشور به شرح زیر از نظر خوانندگان میگذرد.

 از کودکی به معماری علاقه داشتم

وی در ابتدا در خصوص دلیل انتخاب رشته معماری برای تحصیل در دانشگاه گفت: در دوران کودکی زمانیکه می دیدم پدرم روی نقشه های خانه در حال احداثمان کار می کند من هم تلاش می کردم روی مقواها خط و ربط هایی ترسیم کنم. بعدها در دوران تحصیلات متوسطه دروس ترسیم فنی را با علاقه پیگیری می کردم و با نمره عالی قبول می شدم. همه اینها باعث شد تا رشته معماری را برای ادامه تحصیل در دانشگاه انتخاب کنم.

مهندس رسول زاده با ذکر این نکته که هر کسی در هر حرفه ای متاثر از جریان فکری و یا تولیدات اساتید شاخص آن رشته است ادامه داد: در زمان تحصیل در ترکیه رئیس دانشگاه و همسرشان با نام خانوادگی آکسوی با نگاه تخصصی و حرفه ای در تدوین عناوین و مفاد واحدهای درسی و حرفه ای روی من بیشترین تاثیر را داشتند. از دیگر اساتید تاثیر گذارم در دوران تحصیل می توانم به پروفسور اربیل، مخترع بتن ١٤٠٠  یاد کردند.

 طراحی سازه جز جدا نشدنی معماری است

وی در ادامه در پاسخ به این سوال که وضعیت آموزشی را در رشته معماری چگونه ارزیابی می کند ، گفت:سیستم آموزشی موجود در کشور منجر به ضعف فارغ التحصیلان معماری در بعد سازه ای شده است به طور مثال در ترکیه از همان سالها دانشگاه گوزل صنعتلر(هنرهای زیبای ترکیه) مشابه دانشگاه هنرهای زیبای ایران با مبنای هنری رشته معماری را تدریس می شد اما در دانشگاه های تکنیک و دانشگاهی که بنده در آن تحصیل کردم واحدهای فنی و محاسباتی و طراحی دتایل هم پای طراحی معماری تدریس می گردید و به هیچ وجه دتایل و ارتباط با سازه را جدا از معماری نمی دانستند. به طوریکه ٤٠واحد فنی درحین تحصیل از جمله پروژه های سازه فولادی، بتنی و چوبی و انواع مقاومت بتن، فولاد و آزمایشگاه های آنها و واحدهای تاسیساتی مختلف با ارائه پروژه نهایی از طرف دانشجویان باید گذرانده می شد. اما اکنون به جد می توانم بگویم از جمله واحدهای درسی مغفول در دانشکده های معماری ایران واحد معماری و تطبیق سازه است.

مهندس رسول زاده اضافه کرد: در دانشگاه تبریز تلاش ناموفقی برای برگزاری واحد مفهوم سازه در معماری شد که اتفاقا تدریس هم با بنده بود اما متاسفانه بعد از برگزاری واحد درسی متوجه شدیم که این واحد را بدون نمره در نظر گرفته و دانشجویان اقبال خوبی از کار نشان ندادند. باید بدانیم مفهوم سازه در معماری بسیار اهمیت دارد و اگر معمار توان تجسم خود را تقویت کند و سازه را بدرستی طراحی کند مهندس محاسب و اهالی سازه را مجاب خواهد کرد لذا باید تاکید کنم طراحی سازه جز جدا نشدنی معماری است.

معماری مسئولیت است

این مهندس پرسابقه و موفق تبریزی در توصیه به فارغ التحصیلان و علاقه مندان رشته معماری اظهار داشت: لیسانس معماری تعریف متفاوتی با معمار شدن دارد معماری مسئولیت است. مهندس و معمار هر کدام تعریف خود را دارند.

دانشجویان و علاقه مندان به معماری همیشه به یاد داشته باشند در هر کاری نفرات غربال می شوند. هرکسی که معماری خوانده معمار نخواهد شد. با نگاهی واقع گرایانه باید تمام تلاش خود را بکنند تا جز دسته پیشروها باشند. ما اگر در هر دوره دانشکده ها دو معمار خوب تولید کنیم خدمت بزرگی کرده ایم و برای جامعه وضع بهتری رقم خواهد خورد.

معمار باید بتواند حتی منزل مسکونی تک واحدی را که بعد سوشیال ندارد و عمومی محسوب نمی شود و به نظر ساده ترین نوع طراحی می باشد، متناسب با نوع خانوار و خواسته های سکنه و روان شناسی ایشان، همه احتمالات را بسنجد وطراحی کند. معماری توان تبدیل خواسته ها به هندسه است ومعمار خوب کسی است که در صدمتر تمام خواسته های ساکنان را پیش بینی و تبدیل به هندسه مناسب کند. گستره این رشته بسیار وسیع است و با ذهن و نگرش محدود امکان پیشرفت وجود ندارد. طراحی بیمارستان ها،پمپ بنزین، مناظر شهری ، پل های مشهور جهان و بسیاری کاربری های دیگر شهری را در جهان معمارها انجام می دهند.

این معمار برجسته تبریز با بیان اینکه کسی اگر واقعا بخواهد معمار بشود ٨٠% این مسئله وابسته به خود اوست افزود:دانشجو باید خودش را تقویت کند. اساتید فقط تا حدودی می توانند کمک کننده باشند.

 نوار تاریخ را نمی توان در هنر و معماری برید 

در ادامه این گفتگو نظر مهندس محمد رضا رسول زاده را در خصوص وضعیت کنونی معماری معاصر ایران در قیاس با دهه ها و صده های گذشته جویا شدیم و وی در این باره گفت: دوره های تاریخی را نمی توان از معماری تفکیک کرد و دور انداخت. بعنوان مثال یک سری از ساختمان هایی که در منطقه ما بعنوان بناهای دوره قاجاریه ثبت شده اند، قاجاری نبوده و مربوط به دوره اول پهلوی هستند.

نوار تاریخ را نمی توان درهنر و معماری با قیچی برید و دور انداخت دوره های معماری از هم جدا نیستند و هم پوشانی دارند. نمی توان ادعا کرد با ورود نرم افزار اتوکد یا طراحی سه بعدی ، دنیای معماری از اینجا به بعد وابسته به دوران قبل از خود نیست و رویه دیگری طی می کند و ارتباطی به دوران قبل از این نرم افزار ندارد.

این مدرس دانشگاه تاکید کرد: در تاریخ هنر ایران، فرهنگ معماری و اماکن عمومی، از خانه گرفته تا کاربری های دیگر بسیار اصیل و قوی بوده است و این صرفا محدود به دوره قاجاریه و یا صفویه نبوده است. برای مثال در مقطعی از زمان دولت های حاکم در دنیا در صدد ساخت اماکن حکومتی برای تجمیع ارگان های حکومتی در یک محل برآمدند و یک کاربری جدید به کاربری های کالبد شهر افزودند.این تحولی بود که ناصرالدین شاه با وارد کردن متخصصان خارجی در سیستم ایران نیز بوجود آورد.از جمله فعالیت های مثبت این شخص آوردن تکنیک ها و متخصصان آنها از خارج از کشوربه داخل بوده است و در دوران پس از او پهلوی هم با تاسیس دانشگاه و آوردن تکنولوژی ها و متخصصان خارجی همین رویه را ادامه داد.

به این امر نباید گمان بد داشت.چرا که در دوره های قبل از آنها نیز بوعلی سینا و رشدیه و بسیاری مثال های دیگر همین خدمات را از ایران به ممالک دیگر ارائه کرده است. این امر نشات گرفته از هم پوشانی دوره های تاریخی است.

وی تاکید کرد: همانطور که پایه های ابتدایی انقلاب صنعتی اروپا با وجود صنایع و تولیدات شرق و چین گذاشته شد و تاریخ در دنیا همواره شانه به شانه و پیوسته حرکت کرده است که مسئولیت ما بریدن این پیوستگی نیست.

به طورمثال زاها حدید با پشتوانه ۵ هزار شاگرد تیم خود برای دنیا طراحی کرده و اثرگذاری داشته است.حدید، گروپیوس، لوکوربوزیه و مثال های بسیار دیگری وجود دارند که دنیای معماری را همواره تغییر داده اند و این رویه ادامه خواهد داشت.

در مملکت ما نیز چنین معمارانی وجود داشته و هنوز هم هستند و خواهند بود. اگر امروز بتوانیم اثر حاکمیت پول و کارفرمایان را تعدیل کنیم، باز هم معماری تاثیرگزاری خواهیم داشت. مایه شوربختیست که برخی کارفرمایان ناآگاه و غیرمتخصص روی سیمای شهر و فرهنگ معماری و آثار بجامانده از دوران ما برای آیندگان صرفا با حاکمیت پول تاثیر تعیین کننده دارند.

رسول زاده دخالت سلایق غیرحرفه ای و کارفرمایان در اجرای نهایی پروژه ها را تفاوت ما با دنیا دانست و گفت: نظر متخصص در دنیا تعیین کننده است و نه نظر مقطعی سلایق غیرحرفه ای!

یکی از آفات و علل عقب ماندگی ما این است که با تغییر مدیران، روند پروژه ها متوقف می شود و مدیران جدید در پی ادامه فرآیند نیستند و با شروع دوران مدیریتشان شروع به راستی آزمایی می کنند و زحمات تیم های طراحی و برنامه ریزی قبلی را به هیچ می گیرند.

 انتصاب باهر سیاسی بود

این مدرس دانشگاه تبریز انتصاب شهین باهر به عنوان شهردار تبریز راسیاسی ارزیابی کرده و بیان داشت که فاصله وی با برخی استانداران و شهرداران پرکار تبریز زیاد است ولی به هر حال هرکسی که برای این شهر کاری انجام بدهد مورد تائید است. شهین باهر از بابت موقعیت سیاسی و تجربه پشتوانه زیادی در قیاس با شهرداران قبلی ندارد.

وی با بیان اینکه سمت شهرداری چندان ارتباطی به شهرسازی یا برنامه ریز شهری بودن ندارد گفت: گزینه شهرداری باید شخصی با نفوذ بوده و جرات و پشتوانه اجتماعی خوبی داشته باشد و با مشاورین آگاه در ارتباط باشد.

مهندس رسول زاده در بخش دیگری از این گفتگو به مسائل و مشکلات شهر و راهکارهای حال آن اشاره کرد و گفت : تا زمانیکه ارگانهای مختلف زیرمجموعه شهرداری نباشند و هرکدام بطور مستقل برنامه های خود را اجرا کنند در شهر و شهرداری وحدت رویه و قدرت سازندگی شاهد نخواهیم بود. سازمان های مختلف مانند میراث فرهنگی، آب،فاضلاب، برق، گاز و … همه بمثابه اعضای یک انسان هستند. همه اینها باید توسط مغز که شهرداری باشد فعالیت کنند تا شهر جان بگیرد. به این ترتیب شهرداری میتواند بودجه خود را تامین کند و در راستای توسعه وبهبود وضعیت شهر اقدام کند.

 

شهردار شفاف عمل کند

مهندس رسول زاده در توصیه به شهردار تبریز عنوان کرد: شهردار باید شفاف سازی کند تا جایگاه عمل هرکسی مشخص باشد و سوتفاهم ایجاد نشود و ابهامات رفع شوند.

بافت تاریخی بافت فرسوده نیست

این معمار شهیر کشور در بخش دیگری از این مصاحبه در خصوص بافت فرسوده  و بافت شهری تبریز اظهار داشت: چیزی بعنوان بافت فرسوده نداریم این یک اشتباه بزرگ است. بازار تبریز و بافت قدیمی شهر جز بافت فرسوده نیستند. بافتهای تاریخی شهر باید زیر نظر متخصصان مرمت و آگاه به شیمی مرمت و احیا شوند.

وی در ادامه گفت: یک سری مسائل در خصوص افزایش تراکم محله ها و تغییرات در بافت های شهری هست که جز مصادیق تجاوز به حقوق شهروندان است و متخصصان و اصحاب رسانه باید در سرانه های زیستی و چند و چون آن تعمق کرده و شفاف سازی کنند تا شهروندان حدود حقوق خود را دانسته و از شهرداری ها مطالبه کنند تا در سایه برخی ناآگاهی ها، آرامش و حقوق شهروندان مورد تعدی قرار نگیرد.

استاندارد تراکم به ازای هر هکتار١٠٠نفر است. که در شرایط کنونی به ازای هر هکتار ١٢٤نفر شده و این رقم نمی تواند به ٢٠٠نفر افزایش یابد یکی از مثال های ناموفق تراکم بالا منطقه خانه سازی تبریز است. وقتی تراکم بنابه دلایلی بالا برود فضا بر ساکنین فشار وارد می کند و از استاندارد انسانی خارج می شود و این همان دلیل نادانسته ایست که اغلب ساکنان را وادار به دور شدن از محل می کند.منطقه ولیعصر در ابتدا با استاندارد٧٠نفر به ازای هر هکتار طراحی شده بود که برخلاف پیش بینی های اولیه تراکم منطقه چندین برابر شد و امروز با مسائل عدیده ای نظیر ترافیک و امثال آن مواجه شده ایم.

این دست مسائل باعث می شود ساکنان خارج شهر و شهرک های اطراف به مرکز شهر هدایت شوند و در مرکز شهر تراکم بالا برود و با مشکلات بسیاری روبرو شویم.

 

با هر دو ابلاغیه وزیر راه و شهرسازی موافقم

عضو سابق هیئت مدیره نظام مهندسی ساختمان آذربایجان شرقی در بخش پایانی مصاحبه با ذکر سابقه ١٢ساله خود در مدیریت سازمان نظام مهندسی ساختمان استان به بیان نظر خود در خصوص ابلاغیه های وزیر راه و شهرسازی با موضوع تعرض منافع و عدم واریز ۵ درصد از سهم مهندسان به حساب نظام مهندسی گفت: با آگاهی به زیر و بم و چند و چون ماهیت اصلی و اولیه نظام مهندسی و شرایط فعلی اعلام میکنم که با هردو ابلاغیه موافق هستم که سابقا هم روال نظام مهندسی بر همین بود.

وی افزود: روی هم رفته اجرای این ابلاغیه ها راه سو استفاده را می بندد.

@